Między wiarą a władzą. Historia wzajemnych zależności 

Współczesna agresywna polityka Kremla i wojna w Ukrainie nie są dziełem przypadku ani skutkiem decyzji jednego dyktatora. Chcąc zrozumieć Putina, trzeba odwołać się do wielowiekowej współzależności między ołtarzem i państwem, sięgnąć do idei Trzeciego Rzymu oraz źródeł przekonania o szczególnej, moralnej misji Rosji wobec Zachodu.

Lucy Ash, korespondentka BBC, śledzi, jak od czasów pogańskich i średniowiecza, przez krwawy despotyzm Iwana Groźnego oraz brutalne reformy Piotra Wielkiego, sowiecką wojnę z Bogiem i dekady ateistycznej indoktrynacji, aż po rządy Władimira Putina i patriarchy Cyryla przedstawiały się burzliwe relacje między Cerkwią i władzą. Analizę mechanizmów politycznych uzupełniają osobiste wspomnienia autorki oraz głosy dysydentów i duchownych sprzeciwiających się nadużyciom rządzących.

Batem i krzyżem to przejmujący reportaż, który dowodzi, że bez znajomości historii nie sposób pojąć dzisiejszej Rosji.

---

To, że rosyjskie prawosławie i państwo rosyjskie tworzą nierozerwalny sojusz, nie dla wszystkich jest oczywiste. Ledwie dwie dekady temu to Polska była stroną, która zabiegała o dialog z Rosyjskim Kościołem Prawosławnym, naiwnie wierząc, że za jego pośrednictwem porozumiemy się z Rosją. Jak wiadomo, nic z tego nie wyszło. Książka Lucy Ash skutecznie uodparnia na podobne złudzenia. Rosyjskich hierarchów cerkiewnych i wywodzącą się z KGB elitę putinowskiej Rosji łączą bowiem imperialne ambicje, nienawiść wobec Zachodu, wspólne interesy, a także przeszłość związana ze służbami specjalnymi. Jeśli cokolwiek ich dzieli, to być może jedynie kwestia wiary w Boga – o ile oczywiście ktoś z elit państwowych i cerkiewnych w ogóle w niego wierzy.
Witold Jurasz, dziennikarz Onet.pl, były dyplomata


Opowieść Lucy Ash to boleśnie krytyczne odbicie dzisiejszych wydarzeń w Rosji. Napisana z reporterską swadą i znakomicie skonstruowana książka jest lekturą obowiązkową dla każdego, kto chce lepiej zrozumieć motywacje Putina dotyczące jego wojny w Ukrainie.
Marina Litwinienko


Lucy Ash od ponad trzech dekad zawodowo zajmuje się Rosją. Doskonale rozumie ten kraj – rzekomo niedający się pojąć umysłem – i wie, że teraźniejszość najlepiej objaśnia tam historia. A jako że jest także frankofonką, chętnie korzysta z koncepcji longue durée, czyli długiego trwania. Sięga zatem do początków relacji państwa i Cerkwi, pokazując wysiłki kolejnych władców zmierzające do podporządkowania sobie prawosławia i wprzęgnięcia go w ideologiczną machinę państwa i rosyjskiego imperializmu, oraz przedstawiając strategię Cerkwi, nieznającej idei non possumus i gotowej porozumieć się z każdym, także z Mongołami ze Złotej Ordy i z komunistami. Ash pisze, przywołując słowa szefa rosyjskiej dyplomacji Ławrowa, że Władimir Putin ma trzech doradców: Iwana Groźnego, Piotra I i Katarzynę II. W ten sposób tłumaczy ruchy Kremla lepiej niż wielu zawodowych rosjoznawców.
Wojciech Górecki, analityk Ośrodka Studiów Wschodnich oraz autor książek reporterskich o Kaukazie i Azji Centralnej


Dzięki tej hipnotyzującej książce dowiemy się, jak Rosyjski Kościół Prawosławny stał się kluczową siłą w wojnie egzystencjalnej Putina przeciwko Ukrainie. Łączy ona osobiste doświadczenia autorki – począwszy od jej pierwszych wizyt w ZSRR w latach 70. – z analizą zawiłej rosyjskiej historii religijnej.
Andrey Kurkov, autor książki Death and the Penguin