Amazonia w trybach globalnego kapitalizmu

W największym lesie deszczowym Amazonii w latach sześćdziesiątych XX wieku pojawiła się pierwsza utwardzona droga, a wraz z nią nowi osadnicy. Dla rdzennych mieszkańców tamtych ziem ze społeczności Cinta Larga, w których świecie nie istniały pojęcia takie jak „pieniądz”, „kamień szlachetny” czy „handel”, był to początek dramatycznych przemian. W ciągu jednego pokolenia musieli stawić czoła regułom wolnego rynku.

Kiedy na ich ziemiach odkryto złoża diamentów, w tym kamień tak ogromny, że nazwano go Okiem Boga, wydawało się, że to dar od losu. Wydobycie cennych minerałów szybko uruchomiło jednak mechanizmy korupcji, przemocy i degradacji środowiska, co zapoczątkowało rozpad tradycyjnych więzi, które przez wieki spajały wspólnotę.

Gdy sprzedaliśmy Oko Boga jest rezultatem sześciu lat reporterskiego śledztwa. Alex Cuadros oddaje głos członkom Cinta Larga i kreśli przenikliwy portret Marii, Oity i Pio oraz ich przyjaciół – ludzi walczących o własną tożsamość i ziemię. Mikrohistorie osadza w rzetelnej analizie uwarunkowań społeczno-politycznych, które doprowadziły do tragedii.

Ta historia wykracza daleko poza Amazonię. To opowieść o cenie, jaką płacą najsłabsi za postęp i eksploatację zasobów, a także o stratach ponoszonych w pogoni za bogactwem.

---

Gdy w lasach Mato Grosso pojawiają się przybysze głodni ziemi, drogocennych minerałów, drewna i kauczuku, dochodzi do tragedii. Niezrozumiałe, okrutne reguły prywatnej własności, praw podaży i popytu, ekonomicznej konkurencji oraz dążenie do materialnego bogactwa nieodwracalnie niszczą lokalną społeczność. To, co dla osadników jest normą, na rdzennych mieszkańców działa jak trucizna.
W przejmującej opowieści o rdzennym ludzie Cinta Larga reporter Alex Cuadros ukazuje nie tylko fizyczny rozpad dawnego świata – zabójstwa, zniknięcia, choroby – lecz także jego destrukcję duchową. Najboleśniej wybrzmiewają fragmenty o przemianie rdzennych mieszkańców, żyjących niegdyś według własnych zasad, w ludzi świata kapitalizmu, z hipokryzją oskarżanych potem o nieuczciwość i chciwość.
Nostalgiczna elegia dla przeszłości? Manifest antykapitalistyczny? Przede wszystkim – literacki moralitet. Opowieść o tym, że z nami – ludźmi – bywało już lepiej; że niepohamowana żądza zysku niszczy planetę i człowieczeństwo; że stać nas (było) na więcej.
Mądra, przenikliwa książka, która uderza w sam splot słoneczny naszych czasów – ku przestrodze i przebudzeniu.
ARTUR DOMOSŁAWSKI


Na półce z klasycznymi dziełami antropologii obok Naven Batesona, Smutku tropików Lévi-Straussa i Dojrzewania na Samoa Mead możemy teraz postawić Gdy sprzedaliśmy Oko Boga. Cuadros zabiera czytelników do jednego z najbardziej nieprzystępnych regionów świata i pozwala zajrzeć w intymny świat ludzi, którzy stawiają pierwsze kroki na drodze do tak zwanej cywilizacji. To owoc pierwszorzędnej pracy reporterskiej, dzieło pełne współczucia dla rdzennej ludności na całym globie.
BENJAMIN MOSER, laureat Nagrody Pulitzera za książkę Sontag. Życie i twórczość


Tę niebeletrystyczną powieść o współczesnym podboju, kapitalizmie i morderstwie czyta się jak genialne połączenie Jądra ciemności i Z zimną krwią. Pisząc z pozbawionym sentymentalizmu współczuciem i nieubłaganą moralną przejrzystością, Cuadros ukazuje bohaterów jako po ludzku złożonych, a zarazem uwzględnia szersze czynniki społeczne napędzające dewastację Amazonii. Oszałamiająca książka.
GREG GRANDIN, laureat Nagrody Pulitzera za książkę The End of the Myth i autor Fordlandii